eUCP ve Elektronik Ticaret Yatırımları 

AUTHOR: Mustafa Emre Civelek

CATEGORY: e-Business

“ Nisan 2002 ‘de eUCP’nin yürürlüğe girmesi ile
elektronik ticaret yatırımlarının ivme kazanması
bekleniyordu. . . . “

 M. Emre CİVELEK , 25.kasım.2003

  Elektronik belgelerin gelecekte ticari hayatta çok etkin olacağını öngören MTO – Milletler Arası Ticaret Odası (ICC – International Chamber of Commerce) 2000 yılı başında bir çalışma grubu oluşturarak , akreditifler tahtında elektronik belgelerin ibrazı konusundaki belirsizliğin ortadan kaldırılması yönünde çalışmalara başladı. Sonuçta eUCP adı verilen ve akreditifler tahtında elektronik belgelerin ibrazı konusunda yeknasak kuralları kapsayan broşür 1 Nisan 2002 tarihi itibariyle yürürlüğe girdi. eUCP ’nin devreye girdiği Nisan 2002 tarihinde ICC’nin bu broşürü yayınlamış olması elektronik ticaret yatırımları için doğru zamanın gelmiş olduğunun sinyali olarak yorumlanıyordu. Fakat 2003 yılının sonuna yaklaştığımız bu günlerde elektronik ticaret yatırımı yapan kurumların sayısının beklenenden az olması ve yatırım yapan kurumlarında pek çoğunun elektronik ticaret yatırımlarında başabaş noktasına ulaşmamış olması elektronik ticaretin geleceği açısından pek umut vaadedici bir durum teşkil etmemektedir. Bu durumun sebeplerini iki ana başlık altında incelemek gerekmektedir. Birincisi genel olarak elektronik ticarete geçişin yavaş olmasının sebepleri , ikincisi ise eUCP ’nin kapsamı ile elektronik ticaretin kapsamı arasındaki farkın irdelenmesidir. Bu ana başlıklar altında sebepleri aşağıdaki şekilde listeleyebiliriz:

  A) Kağıtsız ticarete geçişin yavaş olmasının başlıca nedenleri :

1. Dış Ticaret işlemlerinin hacmi ve karlılığına göre yapılması gereken başlangıç yatırımının çok büyük olması.
2. Kağıt ortamında yürütülen iş süreçleri ile kağıtsız ortamda yürütülen iş süreçleri arasında çok büyük farklılıklar bulunması.
3. Dış ticaret işlemlerinin iş süreçlerine çok sayıda kurumun katılması ve karmaşık iş süreçleri bulunması.
4. Kağıtsız ticaret için uluslar arası standartların tam olarak belirlenmemiş olması.
5. Bankaların yatırım yapmak için müşteri talebinin artmasını beklemeleri , bunun yanında müşterilerinde talepte bulunmak için karşılaştırma yapabilecekleri yeni sistemlerin ortaya çıkmasını beklemeleri. Kağıtsız dış ticaret yatırımları çok büyük yatırımlar olduğu için yatırımı bir kurumun yapmasını beklemek yerine sistemi kullanacak olan kurumların biraraya gelerek ortak yatırm yapmaları gerekmektedir.
6. Uzun yıllar boyunca kağıt belgelere karşı oluşmuş olan güven ve alışkanlığın ortadan kaldırılmasının zorluğu.
7. Entegrasyonun sağlanması açısından kurumlar arasında tek ortak bir sistemin kullanılması zorunluluğu olmasına rağmen ortak sistem kurulması için yatırım yapılacak bir proje için kurumlar arasında eşgüdümün sağlanmasının zor olması.
8. Digital sertifikaların sadece belirli ülkelerde hukuksal geçerliliğinin olması yatırım karlılığı için gerekli olan kritik kullanıcı sayısına ulaşılmasını engellemektedir.

  B) eUCP'nin kapsama alanının akreditifler ile sınırlı olması :

Elektronik bir belgenin kendi tanzim şartlarını kendisinin kontrol etmesi ve bankalar , firmalar gibi tüm ticari tarafların çalışmalarını aynı belge üzerinde yürütmeleri mümkünken ayrıca bir akreditif açılması gerekli değildir. Halbuki eUCP sadece akreditifler tahtında elektronik belge ibrazını düzenlemektedir. Dış ticarette kullanılan diğer ödeme şekilleri içinde e-belge ibrazını düzenleyecek uluslar arası standartların oluşturulması gereklidir. Milletlerarası Ticaret Odası – ICC (International Chamber of Commerce) tarafından akreditifler tahtında elektronik belgelerin ibrazını düzenleyen eUCP broşürü yayınlanmış olmasına rağmen bankalar arasında akreditifler tahtında elektronik belge ibrazı ihmal edilebilecek kadar azdır. Kağıt belgeler halen ticari hayattaki hakimiyetlerini sürdürmektedirler. Ana sorun tüm dünyada kullanılabilecek ortak standartların olmayışıdır. Bu noktada XML teknolojisinin gelişmesi ve dünya genelinde ortak olarak kullanılacak olan XML standartları yönündeki çalışmalar umut verici görülmektedir. Fakat bu çalışmaların ortak yönü mevcut kağıt belgelerin eş değeri olan XML formatlı belgelerin ayrı ayrı hazırlanmasıdır. Halbuki bu tamamen gereksizdir. Çünkü XML belgelerinin asıl faydası olan web tabanlı kullanılabilir olma özelliği gözardı edilmektedir. Yani bir XML belgesinin kağıt belgeler gibi ayrı ayrı hazırlanma zorunluluğu yoktur. Bir kere üretildikten sonra alıcı ve satıcı arasındaki mal ve para hareketine müdahil olan tüm kurumlar tarafından web üzerinden erişilmek suretiyle gerekli kontrol , düşüm , onay ve imza işlemleri aynı belge üzerinde ve internet vasıtasıyla belgeye erişmek suretiyle gerçekleştirilebilir. Bu durumda kağıt belgelerin elektronik eş değerlerinin tek tek oluşturulmasının gerekliliği yoktur. Tek tek oluşturuldukları taktirde bu belgelerin elektronik ortamda tek referans altında birleştirilmeleri ayrıca bir işlem yapılmasını gerektirecektir ve iş süreçlerinin karmaşıklaşmasına sebep olacaktır. Bu bağlamda ayrı bir finansal belge olarak elektronik akreditif tanzim edilmeside gerekli değildir. Akreditifin fonksiyonlarıda tek bir belge üzerinde tanımlanabilir. Yani kısacası fatura , konşimento , akreditif gibi belgelerin ayrı ayrı tanzim edilmesine elektronik ortamda gerek yoktur. İstenilen tüm belge fonksiyonları işlemin türüne göre elektronik ortamda tanzim edilecek olan XML belgesi üzerinde tanımlanabilir.

Yukarıda belirtilen sepeplerden dolayı kağıtsız ticaret yatırımları ne yazık ki istenilen düzeye ulaşamamıştır. Yatırımların verimli olması ve beklenen geridönüşü sağlayabilmesi için kağıtsız ticaret yatırımlarının dış ticaret işlemlerine müdahil olan tüm kurumları kapsayan çoklu çözümlere yöneltilmesi gereklidir.